Với mong muốn góp phần làm sáng rõ hơn giá trị văn hoá và tư tưởng của Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan - Danh nhân văn hóa lịch sử tiêu biểu, trong quá trình chuẩn bị bộ hồ sơ đề nghị vinh danh ông là Danh nhân văn hoá thế giới cũng như tiến tới kỷ niệm 500 năm ngày sinh của ông(1528-2028), chúng tôi xin trân trọng giới thiệu tới bạn đọc một số bài thơ của Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan. Những bài thơ này được dịch bởi nhà văn Phùng Văn Khai, với mong muốn giúp độc giả hôm nay tiếp cận gần gũi hơn với tinh thần, khí cốt và chiều sâu tư tưởng trong di sản thơ văn của Phùng Khắc Khoan. Qua những vần thơ ấy, người đọc có thể cảm nhận rõ hơn tầm vóc trí tuệ, nhân cách và tâm hồn của một bậc đại khoa đã để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử văn hoá dân tộc.
Nhà văn Phùng Văn Khai
桐
氣得於天物物同
誰將四種別梧桐
高岡夜照千枝月
金井秋傳萬葉風
思厚剪珪周令主
歌形伐瑟衛文公
有詩引得鳴朝鳳
壓倒園林百萬叢
Phiên âm:
ĐỒNG
Khí đắc ư thiên vật vật đồng,
Thùy tương tứ chủng biệt ngô đồng.
Cao cương dạ chiếu thiên chi nguyệt,
Kim tỉnh thu truyền vạn diệp phong.
Tứ hậu tiễn khuê Chu lệnh chủ,
Ca hình phạt sắt Vệ Văn công.
Hữu thi dẫn đắc minh triêu phượng,
Áp đảo viên lâm bách vạn tùng.
Dịch nghĩa:
CÂY NGÔ ĐỒNG
Bẩm thụ khí trời, mọi vật đều giống nhau,
Ai đã đem ngô đồng để chia ra làm bốn loại([1])?
Trên gò cao([2]) trăng đêm soi thấu nghìn cành,
Bên giếng vàng([3]) gió thu truyền khắp muôn lá.
Bậc vua hiền nhà Chu ý tứ đôn hậu, khi cắt làm hình cái khuê([4]),
Văn công nước Vệ lời ca biểu hiện khi chém gỗ làm đàn sắt([5]).
Có lời thơ dẫn được tiếng chim phượng kêu lúc sớm mai([6]),
Áp đảo cả trăm vạn khóm cỏ cây trong vườn rừng.
Dịch thơ:
CÂY NGÔ ĐỒNG
Khí trời vạn vật như nhau
Ngô đồng bốn chủng một màu lá xanh
Đêm trăng soi thấu nghìn cành
Giếng vàng lá rụng khởi hành gió thu
Chu vương há dễ câu đùa?
Vệ công hưng quốc hơi mưa sắt cầm
Phượng kêu trong buổi sớm xuân
Cây rừng vạn khóm xa gần cung nghinh.
Phùng Văn Khai dịch
Cuốn sách “Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan - Thân thế, cuộc đời và sự nghiệp”
檜
柏葉松身異種生
阿誰木以檜為名
昂霄聳壑標堪仰
傲雪凌霜節愈貞
譜在葩詩時取重
名垂禹貢價非輕
濟川用汝作舟楫
副我皇王倚望情
Phiên âm:
CỐI
Bách diệp tùng thân dị chủng sinh,
A thùy mộc dĩ cối vi danh?
Ngang tiêu tủng hác tiêu kham ngưỡng,
Ngạo tuyết lăng sương tiết dũ trinh.
Phả tại Ba thi, thời thủ trọng,
Danh thùy Vũ cống giá phi khinh.
Tế xuyên dụng nhữ tác chu tiếp,
Phó ngã hoàng vương ỷ vọng tình.
Dịch nghĩa:
CÂY CỐI([7])
Lá bách, thân tùng, sinh ra là một giống khác,
Kìa ai đặt tên cây là cối?
Vươn lên tầng mây, cao trội trên bờ suối, đáng ngưỡng vọng,
Nhờn với tuyết, lấn cả sương, tiết tháo tỏ ra vững vàng.
Phả hệ nêu ở Kinh Thi được đời xem trọng([8]),
Danh để lại trong thiên Vũ cống, phẩm giá chẳng thường([9]).
Vượt qua sông lớn, dùng nhà ngươi làm bơi chèo,
Thỏa mãn lòng trông cậy của nhà vua ta.
Dịch thơ:
CÂY CỐI
Sinh ra lá bách, thân tùng
Tên do người đặt, mịt mùng đã sao?
Ươm mây giữa những tầng cao
Gội sương, dầm tuyết biết bao vững vàng
Kinh Thi dấu tích khang trang
Hạ thư - Vũ cống rõ ràng chín châu
Vượt bao sông rộng, biển sâu
Vua ta trông cậy bền lâu tin dùng.
Phùng Văn Khai dịch
Nhà văn Phùng Văn Khai và vợ (bìa trái) cùng các bạn trí thức
檀
許多物有許多般
這裡那知樹有檀
滑澤青皮滋雨潤
堅貞素節傲霜寒
材生本是天心厚
輪琢全歸梓匠觀
一入葩詩形品藻
香聲留取後人看
Phiên âm:
ĐÀN
Hứa đa vật hữu hứa đa ban,
Giá lý na tri thụ hữu đàn.
Hoạt trạch thanh bì tư vũ nhuận,
Kiên trinh tố tiết ngạo sương hàn.
Tài sinh bản thị thiên tâm hậu,
Luân trác toàn quy tử tượng quan.
Nhất nhập Ba thi hình phẩm tảo,
Hương thanh lưu thủ hậu nhân khan.
Dịch nghĩa:
CÂY ĐÀN
Trong muôn vật có nhiều loại khác nhau,
Trong đó nào hay loài cây có cây đàn.
Nhựa trơn, da xanh, nhờ có mưa nhuần thấm,
Lõi cứng bền, tiết tháo trắng trong, xem thường sương giá.
Tài chất sinh ra vốn được lòng trời vun đắp,
Đẽo gọt thành bánh xe đều do thợ mộc suy xét.
Một khi đưa vào thơ trong Kinh Thi mà biểu hiện ra văn chương,
Tiếng thơm để lại cho người đời sau soi gương.
Dịch thơ:
CÂY ĐÀN
Khác nhau muôn loại dưới trời
Ai hay riêng một thảnh thơi cây đàn
Da xanh tưới tắm suối nguồn
Lá bền, lõi cứng xem thường gió sương
Lòng trời soi xét yêu thương
Sai người thợ mộc đo lường binh xa
Kinh Thi văn bút sơn hà
Tiếng thơm để lại ai đà soi gương.
Phùng Văn Khai dịch
